ورود ایران به اروپا / آیا پوتین نگران است؟

کامرسانت نوشت: تهران قراردادهای چندین میلیاردی با روم و پاریس منعقد کرد.

به گزارش پایگاه خبری «تیک»، اخیرا حسن روحانی، رئیس جمهور ایران، به فرانسه رفت که نقطه پایانی سفر او به اروپا بود که شامل سفر به ایتالیا و واتیکان نیز شده بود. سفر رئیس جمهور ایران به اروپا که بعد از لغو تحریم های اعمالی علیه تهران عملی شد، برای نخستین بار، طی ١٦ سال اخیر، در روابط این کشور با غرب به نقطه عطفی بدل شد. قراردادهای چندین میلیاردی منعقده طی این سفر، برای شرکت های پیشروی اروپایی راه دسترسی به بازار ایران در عرصه های راهبردی مهم - انرژی، متالوژی، هواپیمایی – را هموار می سازد. در نتیجه، تجارت روسیه در ایران ناگزیر خواهد شد در شرایط رقابتی بسیار شدید فعالیت کند.

عقد قرارداد بدون ایراد سخنان مقدماتی

سفر پنج روزه [آقای] حسن روحانی، رئیس جمهور ایران، به اروپا که روز دوشنبه آغاز شد، ثمره های مهم حاصل از قرار مربوط به لغو محدودیت ها در همکاری های تجاری – اقتصادی تهران با جهان خارج بوده است. بعد از آن که فدریکا موگرینی، رئیس دیپلماسی اتحادیه اروپا، و محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران، در خصوص پایان گیری دوره تحریم های بیش از ده ساله بیانیه مشترکی صادر کردند، نوبت به رئیس جمهور روحانی و رهبران کشورهای اتحادیه اروپا رسیده بود که نخستین نتایج عملی آغاز ماه عسل در روابط تهران با غرب را به اثبات برسانند.

انتظارات در راستای برقراری سریع روابط سیاسی و همکاری های تجاری میان یاران جدید، باعث شد که به سفر [آقای] حسن روحانی توجه خاصی شود. عزیمت [آقای] حسن روحانی به این سفر به همراه هیأتی ١٢٠ نفره، شامل افراد کلیدی دولت و مدیران شرکت های پیشرو از قاطعیت رهبری ایران برای کسب حداکثر سود از «توافق هسته ای» تاریخی در مدت زمان کوتاه گواهی دارد.

این مسئله نیر جالب توجه می نماید که نخستین کشور اتحادیه اروپا که پرزیدنت روحانی از آن دیدار رسمی داشت، ایتالیا بوده است.

حتی قبل از لغو تحریم ها، در رم اعلام کرده بودند که قصد دارند در آینده، به یار شماره یک ایران تبدیل شوند. گفتنی است که در حال حاضر، در فهرست یاران تجاری ایران، ایتالیا جایگاه دوم را بعد از آلمان از آن خود کرده، اما در این میان، شاخص های تجاری بسیار پایین هستند – در سال گذشته، صادرات ایتالیا به ایران فقط ١ میلیارد یورو بوده است.

در رم، با در نظر گرفتن تکیه راهبردی بر بازار ایران، برای سازمان دهی بهترین وسایل پذیرایی از رئیس جمهور روحانی تلاش های زیادی به عمل آمده بود. برنامه این سفر که شامل دیدار و مذاکرات با سرجیو ماتارلا، رئیس جمهور ایتالیا، و متیو رننسی، نخست وزیر این کشور، بود، با تمامی جزئیاتش پیش بینی شده بود. سازمان دهندگان حتی برنامه ریزی کرده بودند تا در زمان بازدید [آقای] حسن روحانی از موزه کاپیتول، مجسمه های قدیمی عریان با جعبه های بزرگ سفید پوشانده شوند و همچنین، از صورت غذای شام با نخست وزیر رننسی، شراب مشهور ایتالیایی و دیگر نوشیدنی های الکلی حذف شده بود.

نتیجه اصلی سفر [آقای] روحانی به رم، بسته متشکل از ١٧ قرارداد بود (مبلغ کلی قراردادها در حدود ١٧ میلیارد یورو بالغ شده است). مذاکرات بسیار نتیجه بخش برای شرکت های غول آسای ایتالیایی در عرصه های انرژی و متالوژی بوده است. شرکت نفتی Saipem و شرکت متالوژی Danieli قراردادهای بزرگی را با یاران ایرانی منعقد کردند. برای نمونه، شرکت Saipem قرار است پالایشگاه های نفتی در شیراز و تبریز را که در جنوب ایران واقع شده اند (؟)، مدرنیزه و همچنین، خط لوله نفتی به طول ٨/١ هزار کیلومتر را احداث کند. ارزش قراردادهای شرکت Saipem با شرکت ملی گاز ایران و شرکت نفت و گاز پارس به ٥ میلیارد یورو می رسد.

گروه شرکت های Danieli نیز به نوبه خود، با مقامات و تجار ایرانی قراردادهایی به ارزش حدود ٧/٥ میلیارد یورو منعقد کرده اند: تأسیس شرکت مشترک Persian Metallics با توان استخراج ٦ میلیون تن سنگ آهن در سال به ارزش ٧/٣ میلیارد یورو – قراردادهای مربوط به صادرات تجهیزات برای صنایع ذوب آهن و تولید آلومینیوم. افزون بر آن، شرکت ایتالیایی Condotte d'Acquaکه توسعه دهنده پروژه های زیر ساختی است، پیشرفت چشمگیری در بازار ایران داشته است (ارزش قراردادها ٤ میلیارد یورو تخمین زده می شود).

ایگور پلیچاری، استاد دانشگاه LUISS رم، به نشریه «کامرسانت» گفت: «ایتالیا به طور مرسوم با ایران، به ویژه در زمینه انرژی، روابط تنگاتنگی داشته است. قرابت کنونی طرفین نیز در سایه موضع میانه رویی ممکن شد که روم ضمن تلاش برای ایفای نقش میانجی میان تهران و غرب، در رابطه با مسئله برنامه هسته ای ایران در پیش گرفته بود. این موضع اگرچه ضد و نقیض می نماید، اما بیشتر به روسیه نزدیک بود، تا دیگر کشورهای اتحادیه اروپا که رم را به نشان دادن موضع بیش از حد ملایم در قبال تهران متهم می کردند».

جالب این است که [آقای] روحانی نیز در روم بیاینه سیاسی مهمی را ایراد کرد که در رابطه با روابط تهران با یار بسیار دشوار آن – آمریکا بود که بر خلاف اتحادیه اروپا، فقط بخشی از تحریم هایش را علیه ایران لغو کرده است. [آقای] روحانی اعلام کرد: «در میان تهران و واشنگتن روابط دیپلماتیکی وجود ندارد. اما، این امر مانع از توسعه روابط تجاری نمی شود. ایران مانع از آن نمی شود که شرکت های آمریکایی در کشور ما سرمایه گذاری کنند و تکنولوژی مدرن خود را وارد بازار ما کنند».

هدف از سفر رهبر ایران به فرانسه و دیدار با فرانسوا اولاند، رئیس جمهور فرانسه، توسعه فعالیت دیپلماتیک تهران در جبهه اروپا می باشد. در پاریس نیز مانند روم، آقای روحانی بر زمینه تجاری و اقتصادی تکیه خواهد داشت. رویداد اصلی، قرارداد با شرکت هوایی «ایرباس» در زمینه ارسال ١١٤ فروند هواپیمای مسافربری به تهران خواهد بود. بدین ترتیب، ناوگان هواپیمایی مسافربری ایران که در حال حاضر، مستعمل و با کمبود لوازم یدکی هواپیماها مواجه شده است، در آینده نزدیک، از «هواپیماهای فرانسوی» مدرن برخوردار خواهد شد. افزون بر آن، شرکت های خودرو سازی فرانسوی پژو و رنو که امکان اجرای طرح های مشترک با شرکت ایرانی «ایران خودرو» را بررسی می کنند نیز قصد دارند به بازار ایران باز گردند.

شرایط برای مسکو دشوارتر می شود

به گفته آلگ آکولینیچف، کارشناس مشهور در امور خاور نزدیک که پیش از این، ریاست شورای تجاری روسیه و ایران را عهده داشته است، سفر [آقای] روحانی به اروپا و قراردادهای چندین میلیاردی منعقده و یا در دست امضا، هشداری بوده به تجارت روسیه: از این پس، تجارت روسیه در بازار ایران باید در شرایط رقابتی بسیار دشواری فعالیت کند.

گفتنی است که در پاییز سال ٢٠١٤ میلادی، روسیه و ایران در خصوص اجرای مجموعه ای از طرح های تجاری مشترک به ارزش ٧٠ میلیارد دلاری، یادداشت تفاهمی را امضا کردند. اما، بخش اعظم قراردادها هنوز روی کاغذ باقی مانده است. قبل از همه، طرح های بزرگ در چارچوب قراداد موسوم به «نفت در ازای کالا» اجرا نشدند: قرار بود، ایران نفت خود را به روسیه صادر کند (برای صادرات مجدد به کشورهای ثالث) و در ازای آن، محصولات روسیه را به این کشور وارد کند (واگن، هواپیماهای مسافربری، تجهیزات عمرانی و کشاورزی، غلات) و نیز هزینه های خدمات روسیه به ایران را پرداخت کند (برقی کردن خطوط راه آهن و احداث نیروگاه برق حرارتی).

اما به خاطر ناکام ماندن بسته قراردادها، مسئله تأمین مالی طرح های مورد نظر با مشکلاتی مواجه شد. تهران از مسکو درخواست کرد تا برای پرداخت هزینه کالاها و خدمات روسی، به این کشور وام پرداخت کند. بر اساس نتایج نشست کمیسیون بین دولتی دو جانبه در اواسط ماه نوامبر و سفر ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور فدراسیون روسیه، به تهران، اعلام شد که اینجا از پرداخت دو مبلغ وام توسط بانک اقتصاد خارجی و وزارت دارایی روسیه سخن در میان است. قرارداد با بانک مرکزی ایران در خصوص پرداخت وام ٢ میلیارد یورویی توسط بانک اقتصاد خارجی روسیه آماده شده است. اما مسئله مربوط به درخواست طرف ایرانی از وزارت دارایی روسیه برای پرداخت وام صادراتی بین دولتی به ارزش ٥ میلیارد دلار، هنوز نامشخص مانده است.

آلگ آکولینیچف به نشریه «کامرسانت» گفت: «دیدارهای سیاسی پر محتوایی که بین روسیه و ایران در سطوح عالی انجام گرفته، به صورت اساسی باعث بهبود جو مناسبات اقتصادی دو جانبه خواهد شد. هر چند، این زمینه همکاری نیز با وجود برخی از عوامل پیچیدگی پیدا خواهد کرد». این کارشناس در میان این عوامل علاوه بر شدت گیری مبارزات بر سر بازار ایران، عدم حل و فصل مسئله تأمین مالی طرح های روسیه و ایران، محفوظ ماندن تحریم ها علیه روسیه و ایران، گرایش ایران برای تجهیزات، تکنولوژی و استانداردهای غربی، پایین بودن فعالیت تجاری صاحب کاران روسیه و همچنین ناکافی بودن اطلاعات آنها درباره تجارت در ایران را بر شمرد. در این میان، این همصحبت نشریه «کامرسانت» در توسعه روند اوضاع پیرامون ایران وچود مسایل مثبت را نیز منکر نشد. وی گفت: «هر چند رقابت ها بر سر بازار ایران شدت خواهد گرفت، اما همزمان با آن در مسایل مربوط به محاسبات هزینه ها و

ساختاربندی تجارت با ایران نیز تسهیلاتی به وجود خواهد آمد».

جهش ایران به سوی غرب نباید مانع از ادامه کار روسیه شود

از طرفی نیز روسیه بعد از لغو تحریم ها علیه تهران، ارسال هواپیماهای ویژه مسیرهای کوتاه سوپرجت سوخوی ١٠٠ را به ایران پیشنهاد کرده است که بر خلاف هواپیماهای پیشنهادی برای مسیرهای میانگین و طولانی ایرباس، در بازار جایگاه دیگری را به خود اختصاص می دهد. در شرکت هواپیماسازی به نشریه «کامرسانت» اظهار اطمینان کرده اند که معامله شرکت «ایران ایر» با ایرباس مانع از گفتگوها با طرف ایرانی در خصوص ارسال هواپیماهای سوپرجت سوخوی ١٠٠ نخواهد شد.

افزون بر آن، شرکت های روسیه از جمله «گاز پروم» و «استروی ترانس گاز» احداث خطوط لوله گاز رسانی را نیز با ایران بررسی می کنند. هزینه قرارداد شرکت «استروی ترانس گاز» در تأسیس دو خط لوله گاز رسانی، می تواند تا ٢ میلیارد دلار بالغ شود. در این میان، شرکت Saipem را هنوز نمی توان به عنوان رقیب مستقیم شرکت های فدراسیون روسیه به حساب آورد. زیرا، در وحله اول در امور احداث خطوط لوله های زیر زمینی فعالیت دارد که بازیکنان روسی احداث آنها را به شکل تخصصی انجام نمی دهند.