با لغو محدودیت خودخواسته دو هزار کیلومتری برای برد موشکهای ایران، تحلیلگران غربی معتقدند که جنگ اخیر اگرچه به برخی زیرساختهای نظامی تهران آسیب رساند، اما رهبری بهروز ایران را به این برآیند رسانده است که چتر بازدارندگی باید بُرد بیشتری داشته باشد و هزینههای سنگینتری را بر متجاوزان تحمیل کند.
پایگاه خبری-تحلیلی المانیتور در گزارشی به دگرگونیها اخیر در استراتژی و دکترین موشکی جمهوری اسلامی ایران پرداخت. به نوشته این رسانه، تصویری که این هفته در وبسایت آیتالله مجتبی خامنهای، رهبر معظم ایران ارائه شد، عقربه ساعتی به شکل موشک را نشان میداد که به سمت نشانگرهای برد ۴۵۰۰ تا ۵۰۰۰ کیلومتری اشاره میکرد. این تصویر با دستور اخیر رهبری مبنی بر اینکه هرگونه پاسخ به حمله باید «فوری، مؤثر و بدون مرزهای جغرافیایی» باشد، همراه شده بود.
این گرافیک که تنها چند روز پس از اعلام لغو محدودیت برد ۲ هزار کیلومتری موشکها توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی انتشار یافت، نشاندهنده تغییر قابلتوجهی در موضعگیری علنی رهبری ایران است. از آن زمان، مقامات ارشد نظامی جنگ اخیر را نه بهعنوان یک عقبنشینی برای جاهطلبیهای نظامی ایران، بلکه بهعنوان فرصتی برای تبا سرعت آنها به تصویر کشیدهاند.
سرلشکر احمد وحیدی، از فرماندهان سپاه پاسداران روز جمعه در جمع گروهی از دانشجویان در تهران گفت که نیروی هوافضای سپاه «یکی پس از دیگری» دستاوردهای نوینی تولید میکند و قدرت آن «بیتردید بیشتر از جنگ اول» است. وی تأکید کرد که سپاه از «ابتکارات و توانمندیهای عملیاتی» برخوردار است و در وضعیت کنونی روی محصولات «حماسهساز» کار میکند.
مقامات ایرانی میگویند سقف ۲ هزار کیلومتری هرگز یک محدودیت فناورانه نبوده است. آیتالله سید علی خامنهای، رهبر شهید ایران (که در حمله ۹ اسفند آمریکا و اسرائیل به شهادت رسید)، با وجود پیشنهاد فرماندهان نظامی برای رشد برد به ۴ تا ۵ هزار کیلومتر، این محدودیت را بهعنوان یک سیاست اعمال کرده بود تا ضمن حفظ توانایی حمله به اسرائیل و پایگاههای آمریکا در خاورمیانه، نگرانیهای بینالمللی درباره برنامه موشکی ایران را مهار کند. لغو این محدودیت، به منزله یک تغییر دکترین سیاسی است.
سردار حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، اوایل ماه جاری لغو این محدودیت را خبر داد، هرچند مشخص نکرد که آیا ایران اکنون موشکهای عملیاتی فراتر از این برد را در اختیار دارد یا خیر. تصویر منتشرشده در وبسایت رهبر نوین ایران ظاهراً این تصمیم را تقویت کرده و آن را با دستور ایشان به فرماندهان برای پاسخگویی بدون محدودیتهای جغرافیایی مرتبط میسازد.
المانیتور با اشاره به حمله ماه مارس به پایگاه مشترک آمریکا و بریتانیا در جزیره «دیهگو گارسیا» نوشت که این رویداد هم قابلیتات و هم محدودیتها را نشان داد. مقامات بریتانیایی مدعی شدند که ایران دو موشک به سمت این جزیره در فاصله نزدیک به ۴ هزار کیلومتری شلیک کرده است که البته هیچیک به هدف نرسیدند؛ ادعایی که تهران مسئولیت آن را رد کرد.
زمانبندی اطلاعیههای سپاه بازتابدهنده درسهایی است که تهران از این درگیری گرفته است. در حالی که نیروهای موشکی ایران توانایی خود را برای تداوم حملات در سراسر منطقه ثابت کردند، جنگ آسیبپذیری سایتهای پرتاب، تأسیسات تولید و زیرساختهای فرماندهی را در برابر حملات هوایی مداوم آشکار کرد.
مطابق ارزیابیهای روزنامه واشنگتن پست و مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی (CSIS)، در هفتههای نخست جنگ آسیبهایی به برخی سایتهای پرتاب و مکانهای تولید موشک وارد شد؛ اما کارشناسان هشدار دادند که این برنامه از بین نرفته است و به پرتابگرهای متحرک، تأسیسات زیرزمینی و قابلیت بازسازی از طریق زنجیرههای تأمین خارجی اشاره کردند.
وزارت دفاع ایران خبر داده است که نیروهای مسلح ۷۰ پروژه را برای تبدیل درسهای زمان جنگ به فناوریهای نظامی تازه آغاز کردهاند. این امر حاکی از آن است که تهران به دنبال پیشرفتهایی فراتر از صرفاً پر کردن زرادخانه خود است و بهبود بقاپذیری، انعطافپذیری عملیاتی و کارایی فنی را در دستور کار دارد.
منطق ایران ریشه در جنگ هشتساله با عراق دارد؛ زمانی که ایران در برابر حملات متعارف در موضع ضعف بود، سرمایهگذاری روی موشکها را بهعنوان وسیلهای نسبتاً مقرونبهصرفه برای تهدید دشمنان و بالا بردن هزینه حمله آغاز کرد. جنگ اخیر این منطق را تقویت کرده است: حملات آمریکا و اسرائیل ممکن است پرتابگرها را نابود کنند، اما نمیتوانند منطق راهبردی حفظ زرادخانه را از بین ببرند. هرچه ایران بیشتر احساس آسیبپذیری کند، انگیزه بیشتری برای توسعه سلاحهایی با برد وسیعتر خواهد داشت.
عبور از مرز ۲ هزار کیلومتر پیامدهای فوری برای همسایگان خلیج فارس و اسرائیل دارد، اما اثر سیاسی مهمتر آن، گسترش بالقوه تهدید به سمت اروپاست.
برد نزدیک به ۵ هزار کیلومتر بخش بزرگی از اروپا را در تیررس نظری ایران قرار میدهد. سپاه پاسداران نیز پیشتر هشدار داده بود که در صورت دستور رهبر عالی، موشکهای ایرانی میتوانند اهداف اروپایی را هدف قرار دهند.
این اقدام میتواند با هدف منصرف کردن دولتهای اروپایی از حمایت از اقدام نظامی بیشتر علیه ایران باشد؛ با این پیام که پیامدهای درگیری بعدی محدود به خاورمیانه نخواهد ماند. اما ممکن است حاصل معکوس نیز داشته باشد و دولتهای اروپایی را وادار کند تا با هماهنگی واشنگتن، پدافند موشکی خود را تقویت کرده و ایران را بهعنوان یک تهدید امنیتی فوریتر تلقی کنند.
برای رهبر نوین ایران، این تغییر سیاست ابعاد نهادی نیز دارد. حذف محدودیت برد و ارائه علنی آن بهعنوان دستور رهبری، نشاندهنده روابط متفاوت آیتالله سید مجتبی خامنهای با تشکیلات نظامی است. این امر به فرماندهان آزادی عمل بیشتری میدهد و همزمان به رهبر نوین اجازه میدهد تا قاطعیت خود را در دوران جنگ به نمایش بگذارد.
با این حال، به نوشته المانیتور، بُرد موشک بهتنهایی معیار قدرت نظامی نیست. ایران همچنان باید تأسیسات تولیدی را بازسازی کند، دقت موشکها را بهبود بخشد و بقاپذیری سیستمهای پرتاب خود را در نبردهای آینده تضمین کند. موشکی که از نظر تئوری به اروپا میرسد اما نمیتواند با اطمینان به هدف اصابت کند، ارزش تبلیغاتی بیشتری نسبت به کاربرد بازدارندگی دارد.
المانیتور در خاتمه برآیندگیری میکند که با وجود حملات مداوم، آمریکا و اسرائیل نتوانستهاند جاهطلبیهای موشکی ایران را از بین ببرند. تهران در حال ارسال این پیام است که توسعه نظامی آیندهاش کمتر به جغرافیا و محدودیتهای گذشته مقید خواهد بود؛ هرچند تبدیل این اعلامیه به یک قابلیت دوربردِ قابلاتکا همچنان یک چالش بزرگ است و ممکن است تهران را در مسیری قرار دهد که انزوای آن را عمیقتر کند.
برچسب:
نویسنده: استخدام کار